Een blog over kennis en leren gestart

Een korte introductie, naast de summiere informatie op mijn profiel is wel op zijn plaats. Mijn naam is Tim Hoogenboom, 25 jaar en MSc. Informatiekunde student aan de Universiteit van Amsterdam, waar (ik kan niet anders zeggen) ik met heel veel plezier leer en studeer. Momenteel schrijf ik mijn thesis over een kennisgerelateerd onderwerp en ontdekte zodoende dat er maar weinig Nederlandse blogs zijn die kennis, leren of kennismanagement vanuit een IT perspectief overdenken. Nu wil ik niet beweren dat ik de wijsheid in pacht heb over deze onderwerpen, maar een nieuwe discussie draagt altijd bij aan betekenisgeving en verlichting.

Ik zal proberen op deze blog regelmatig berichten, overpeinzingen, reflecties of ervaringen posten omtrent kennis en de ongrijpbaarheid ervan. Ondanks dat blogs voornamelijk een sociale functie zouden moeten hebben, immers je deelt jouw ervaringen en informatie met anderen, blijkt uit het aantal reacties op persoonlijke blogs dat ze vooral een egocentrische functie hebben; namelijk jezelf profileren. Ik sluit mij dan ook zonder moeite of schuldgevoel aan bij deze laatste doelgroep, daar deze blog voor mij dient als reflectie-instrument. Volgens Schön (1983) is reflectie een “conversatie met een situatie”. Ofwel; na het lezen van wetenschappelijke literatuur besluit je kritisch na te gaan denken over wat er staat en wat het voor jou betekent, om er vervolgens uitdagende vragen over te stellen. Dit soort reflectie draagt zowel bij aan het uitbreiden van je eigen referentiekader als het structureren van je eigen gedachten of de situatie. Ik ben er dan ook van overtuigd dat reflectie een zeer krachtig medium is om incrementeel kennis op te bouwen. Misschien dat we dit fenomeen nog wel door kunnen trekken naar de hypothese dat ”mensen zijn efficiënter bezig wanneer zij denken, dan wanneer zij doen”. Dat is ook het precies het doel van deze blog, gewoon mijn interpretatieve hersenspinsels beschrijven en niet trachten de waarheid te achterhalen (daar hebben we immers Harvard Hoogleraren van de cognitieve school voor).

Ik probeer in deze blog in het bijzonder grip te krijgen op kennismanagement. Vanuit de Universiteit van Amsterdam zijn twee opvattingen rondom kennis gepostuleerd, namelijk een objectivistische en een subjectivistische (Huizing, 2006), en het lijkt me leuk om er op deze blog verder over te na denken. Immers, een thesis biedt je wel de vrijheid om goed na te denken over de literatuur, het biedt tevens de beperking dat semi-wetenschappelijk ”freestylen” niet is toegstaan. Een blog biedt die unieke kans wel.

De objectivistische opvatting zou volgens Kvale (1996) gezien kunnen worden als een positivistische kijk op kennis en de subjectivistische opvatting als postmodernistisch. De positivistische filosofen gaan vooral uit kwantitatieve waarheid, namelijk er is één juiste waarheid en oorzakelijke verbanden kunnen los worden gezien van hun context. Veel experimenten worden volgens de positivistische leer voltrokken, door uit te gaan van een lineaire kijk op de wereld. Dit houdt in dat bijvoorbeeld exogene omgevingsvariabelen worden gereguleerd en dat enkel de endogene variabelen door de onderzoeker worden gemanipuleerd.

Echter, heden ten dage komt de postmodernistische of sociale opvatting steeds verder op, die door Huizing (2006) wordt aangeduid als subjectivistisch. Dit perspectief vormt de tegenhanger van het objectivisme. Deze veronderstelt juist dat de wereld allesbehalve lineair is. Wat betreft kennis claimen ”zij” dat zich dit niet als object binnen een subject bevindt en ook niet als object daarbuiten. De kennis wordt juist gecreëerd in de unieke relatie tussen subject en omgeving (wat ook een ander subject kan zijn). En deze relatie komt tot stand in een eigen context, wat kennis dus uniek maakt. Kennis kent daarom geen één uniforme waarheid; enkel een onderhandelde waarheid. In deze onderhandelde waarheid worden verschillende partijen, met een eigen of gedeeld referentiekader, het op een bepaald moment eens worden over de betekenis ervan binnen hun groep. Wenger (1998) onderkent dit ook, namelijk dat over de betekenis van bepaald artefact (wat ook kennis kan zijn) moet worden onderhandeld, waarbij verschillende shared repertoires of referentiekaders komen tot één betekenis.

Met name de bewustwording van de subjectivistische aard van kennis is de laatste jaren veel terug te vinden in de literatuur. Deze aard wordt ook wel aangeduid met ‘’sociaal kennismanagement” of ”procesgericht kennismanagement”. Orlikowski (2002) zette in haar artikel al aan tot dit hedendaagse denken door zich openlijk af te vragen of kennis wel een juiste term is voor dit proces. Zij beschrijft dat kennis meer een geleidelijk en continu proces is, een soort actie, dat amorf is in de zin dat de er geen uiteindelijke vorm is en niet zozeer een ding dat opeens ”acte de présence” geeft. Kennis onstaat niet, het groeit! Maar vanuit de simpele erkenning dat acties veelal worden aangeduid met een werkwoord in liguïstiek (de actie lopen, de actie autorijden, de actie leren) dan zou de term kennis dus eigenlijk een positivistische beschrijving zijn. Ofwel volgens subjectivisten een betekenisloze beschrijving van de inhoud. Willen we dit naar een postmodernistische opvatting schrijven dan zou zou het als kennen gedefinieerd kunnen worden. Dus in een subjectivistische wijze van kennis management, zou het om het ”management van kennen” moeten gaan.

Echter, voor IT toepassingen blijkt mangement van kennen een lastig verhaal te zijn als dit impliceert dat er meerdere betekenissen mogelijk zijn. Zelfs social software (wat onder de term web2.0 momenteel op Internet furore maakt) lijkt tegen dit probleem aan te lopen. Bloggers of social bookmarkees geven andere en ambigue betekenissen (door middel van tags) aan bepaalde posts of links. Denk hierbij alleen al aan het toekennen van tags in een verschillende taal! Dit leidt er toe dat informatie niet eenvoudig, en vooral niet eenduidig, is terug te vinden. En binnen een gebruikerscontext van 10 is dit probleem nog relatief eenvoudig te overzien, maar breidt deze zich uit naar 10.000 dan wordt de vindbaarheid opeens onmogelijk. Het inzetten van synoniemenwoordenboeken of conversietools om tags te uniformeren is echter toornen aan het sociale concept, waarin juist ieder zijn eigen persoonlijke betekenis mag geven aan informatie en niet onderworpen wordt aan de stijl van de editor. Dus dat lijkt niet de gewenste oplossing. Ofwel, ondanks dat de subjectivistische opvatting zijn intrede doet binnen IT applicaties blijkt een succesvolle en vooral efficiënte verwezenlijking ervan toch lastiger te zijn dan gedacht. Wat er ontbreekt in deze applicaties is een artificiële dialoog om tot gezamenlijke betekenis te komen, waar ik het eerder over had. Ik denk dat sociale software in staat moet worden gesteld om met mij een dialoog aan te gaan, om zodoende te komen tot een gezamenlijke betekenis (Windows” question-and-answer hulp lijkt hier in simpele vorm in te voorzien, maar is in werkelijkheid een illusie daar zij enkel standaard- en aanbodgedreven functioneert). Maar gezamenlijke betekenisgeving moet wel in die hoek worden gezocht.

In de bovenstaande verhandeling heb ik slechts de vindbaarheid van kennis besproken. Als het gaat om de absorptie van ”kenniscontent” blijkt ook dat een uniforme interpretatie en actie hiervan, zelfs nog ingewikkelder zijn. ”Kennis op het intranet” die er toe leidt dat iedereen hetzelfde gaat denken en werken is dan ook een utopie, zeker wanneer deze informatie een zekere mate van ongestructureerdheid bevat. Immers, procedures of ”best practices”, als we beide voorbeelden zien als ”gestandaardiseerde kennis”, kunnen misschien wel uniform geïnterpreteerd worden, maar ook hier is de betekenis ambigue. Immers, als het gaat om de procedure ”check de loonstrook” dan zal de afdeling Financiën daar een andere, wellicht meer technische, betekenis of waarde aan toekennen dan de arbeider in de fabriek. Dus verschillende personen geven verschillende betekenissen aan dezelfde kennis, die echter wel allemaal even waar zijn. Zoals Wenger (1998) hierover al aangeeft ontstaan er pools van betekenis, waarin iedere betekenis omtrent de procedure ”check de loonstrook” vecht om aandacht en meerderheidsbelang. Dus kennis zal nooit hetzelfde gewaardeerd en gekend worden (bestaat er een voltooid deelwoord van betekenis geven?). In één van mijn volgende post probeer ik een zoektocht op te starten naar hoe subjectivistische opvattingen deels verenigd kunnen worden met een vorm van kennismanagement. Eén van de richtingen die ik hierin voorlopig zal inslaan, zal gaan over connectivism en sociale netwerken. In dit verhaal wordt ook knowledge brokering kort geïntroduceerd, ofwel individuen die multimemberships met verschillende organisatorische units hebben, waardoor zij bovengemiddeld in staat zijn op kennis te transformeren tussen vragende en aanbiedende units (Pawlowski en Robey, 2004; Hargadon, 2002; 1998).

Tot slot, in de bovenstaande illustratie over blogging, worden kennis en informatie door elkaar heen gebruikt, terwijl het verschil in de literatuur ettelijke malen is benadrukt. Echter, daarbij is ook bekend dat beide moeilijk in aparte hokjes te vatten zijn. De Weggeman-adepten (1997) zullen hier het verschil tussen informatie en kennis aanduiden als gestructureerde gegevens versus een (niet)bewust vermogen om een taak uit te voeren. Deze scheiding vormt een onderdeel van een piramide structuur die bestaat uit data, informatie, kennis en wijsheid. Echter, vaak blijkt dit onderscheid ontoereikend of bruikbaar. Naar aanleiding van mijn thesisbegeleider (Wim Bouman), wil ik hier een andere invulling aan geven, namelijk ”het vermogen om onderscheid te maken” (uit de Van Dale). Dus je bent in staat een keuze te maken op basis van kennis.

Vaak wordt er gesproken over het belang om kennis vast te leggen in een systeem, maar vooral geen informatie want daar hebben we met de komst van intranetten al genoeg van. Echter, een langdradige filosofische overpeinzing over wat het verschil tussen kennis en informatie binnen informatietechnologie (IT) systemen is vind ik persoonlijk niet interessant. Enerzijds, omdat ik niet in staat ben om een sluitende kendefintie ervoor te geven. Aanderzijds, omdat vanuit het licht van de term ”informatietechnologie” het antwoord al gegeven is, want zoals het woord al aangeeft kan informatietechnologie enkel informatie leveren geen kennis. Anders had het vast wel kennistechnologie geheten (toch?). Dus alles wat met IT wordt aangeduid kan voorlopig enkel informatie leveren. Kennis is een social en gesitueerd construct (Wenger, 1998), waar IT voorlopig niet mee overweg kan. Daarom ben ik het eens met Brown en Duguid (2001) dat het geen zin heeft om continu te focussen op de onvolkomenheden van kennis, maar dat het wel zin heeft om te kijken naar de sociale context die deze kennis activiteiten – ofwel het kennen – beïnvloedt.

Al met al weer heel wat gereflecteerd…

• Brown, John S., and Duguid, Paul, 2001. Knowledge and Organization: A Social-Practice Perspective. Organization Science. Vol 12 (2) pp.198-213
• Hargadon, Andrew B., 1998. Firms as knowledge brokers: Lessons in pursuing continuous innovation. California Management Review, 40:209–227, Spring
• Hargadon, Andrew B., 2002. Brokering knowledge: Linking learning and innovation. Organizational Behavior, 24:41–85
• Huizing, Ard, 2006. Vakintroductie Management van Immateriele Waarden / Kennis Management. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam
• Kvale, Steinar, 1996. Interviews, an introduction to qualitative research interviewing. Thousand Oaks: Sage
• Orlikowski, Wanda J., 2002. Knowing in practice: Enacting a collective capability in distributed organizing. Organization Science 13 (3), pp. 249-273
• Pawlowski, Suzanne D. and Robey, Daniel, 2004. Bridging user organizations: Knowledge brokering and the work of information technology professionals. Management Information Systems Quarterly (MISQ), 28(4):645–672, December
• Schön, Donald A., 1983. How professionals think in action. New York: Basic Books
• Weggeman, Mathieu , 1997. Organiseren met kennis. Schiedam: Scriptum
• Wenger, Etienne, 1998. Communities of Practice: Learning, meaning, and identity. New York: Oxford University Press